Views
จาก คลังปัญญาไทย, สารานุกรมฟรี
[[สื่อ:Example.ogg]Bold textกฎมณเทียรบาลแห่งราชวงศ์จักรี =='กฎมณเทียรบาลแห่งราชวงศ์จักรี' == ^^ คือ กฎเกณฑ์ต่างๆที่เกี่ยวข้องกับสถาบันพระมหากษัตริย์ในทุกๆพระองค์แห่งราชวงศ์จักรี เป็นกฎเกณฑ์ที่ถูกสร้างขึ้นจากพระมหากษัตริย์ไทยซึ่งเป็นผู้ที่ทรงอำนาจ ที่มีสืบเนื่องติดต่อกันมาอย่างยาวนาน สันนิฐานได้ตั้งแต่สมัยอาณาจักรน่านเจ้า ถึงราชวงศ์จักรีภายในปัจจุบัน ซึ่งใช้เป็นบรรทัดฐานให้เกิดกฎเกณฑ์ที่ควรเคารพ ซึ่งในราชวงศ์จักรีของไทยใช้กฎมณเทียรบาลยึดถือและถือเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง และกฎมณเทึยรบาลยังเชื่อมโยงเกี่ยวกีบขนบธรรมเนียม ประเพณี และวัฒนธรรมต่างๆ การลำดับขั้นตอน ยศ ฐานันดร บรรดาศักดิ์ ต่างๆ ซึ่งยึดถือสีบต่อกันมาในราชวงศ์ กฎมณเทียรบาลแห่งราชวงศ์จักรียังแบ่งออกได้อีกเป็นร้อย เป็นพัน ในสาขา แขนง แห่งกฎความประพฤติ และยึดหลักความศักดิ์สิทธิ์ และเป็นเอกสิทธิ์และ ความมั่นคงของสถาบันพระมหากษัตริย์ไทยด้วยความชอบธรรม กฎมณเทียรบาลแห่งราชวงศ์จักรี นับเป็นกฎมณเทียรบาลที่ศักดิ์สิทธิ์ ห้ามมิให้ประชาชาชนผู้ใด สามารถล่วงล้ำ ล่วงเกิน ลุในอำนาจกฎ หรือสามารถก้าวก่ายสิทธิในสถาบันของพระมหากษัตริย์ไทยได้ กฎมณเทียรบาลนั้น เป็นกฎที่ถูกสร้างขึ้นมาที่ใช้กันมาอย่างยาวนานในราชวงศ์ไทย และในราชวงศ์ไทยยังใช้กฎมณเทียรบาลกันอย่างเป็นระบบ และหมวดหมู่ ตามครรลองที่มีการพระราชกำหนดให้ถือกำเนิดกฎขึ้นในราชกาลแผ่นดินในสมัยนั้นๆ...
สารบัญ |
[แก้ไข] หมวดบุคคลลำดับชั้นเจ้านาย
1 ชั้นชายาพระเจ้าแผ่นดิน และชายาเจ้านาย
1.. พระบรมราชินีนาถ คือ ภริยาของพระเจ้าแผ่นดิน ที่ทรงยกย่องแต่งตั้งให้เป็นใหญ่กว่าภริยาอื่น หรือภริยาที่เคยทรงเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์มาแล้ว ให้ใช้คำว่า “ สมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินีนาถ”
2.พระบรมราชินี คือ ภริยาพระเจ้าแผ่นดินที่เป็นใหญ่กว่าภริยาอื่น แต่มิได้โปรดเกล้าฯ ให้เป็น “พระบรมราชินีนาถ”
3.มเหสี คือภริยาพระเจ้าแผ่นดิน ซึ่งเป็นพระราชธิดาพระเจ้าแผ่นดินองค์ก่อน แต่เป็นภริยารองลงมาจากอัครมเหสี
4.พระอัครชายา คือภริยาพระเจ้าแผ่นดินที่เป็นหม่อมเจ้ามาก่อน และเมื่อได้เป็นภริยาได้สถาปนาขึ้นเป็นพระองค์เจ้า เป็นภริยาตำแหน่งรองจากมเหสี
5.เจ้าจอมมารดา คือหญิงตั้งแต่ ม.ร.ว. ลงมาถึงคนธรรมดาสามัญ แต่ได้เป็นตำแหน่งภริยาพระเจ้าแผ่นดิน และมีลูกกับพระเจ้าแผ่นดิน จัดเป็นสนมชั้นสูง
6.เจ้าจอม คือหญิงตั้งแต่ ม.ร.ว. ลงมาถึงคนธรรมดาสามัญ ได้ตำแหน่งเป็นภริยาพระเจ้าแผ่นดิน (พระนม) แต่ไม่มีลูกกับพระเจ้าแผ่นดิน
7.พระชายา คือพระองค์เจ้าหญิงที่เป็นภริยาเจ้าฟ้าชาย, พระองค์เจ้าชาย ,หรือหม่อมเจ้าชาย
8.ชายา คือหม่อมเจ้าหญิงที่เป็นภริยาเจ้าฟ้าชาย, พระองค์เจ้าชาย , หรือหม่อมเจ้าชาย
9.หม่อม คือ หญิงธรรมดาสามัญ ที่ได้เป็นภริยาเจ้าฟ้า, พระองค์เจ้า, หรือ หม่อมเจ้า
[แก้ไข] สกุลยศ
1. สกุลยศชั้นเจ้าฟ้า คือ พระราชโอรส พระราชธิดา ของพระมหากษัตริย์ที่มีคำนำหน้าพระนามว่า “ สมเด็จ............เจ้าฟ้า...........” เช่น “สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้าวชิราลงกรณ์”
(1) เจ้าฟ้าชั้นเอก คือ พระราชโอรส พระราชธิดาของพระมหากษัตริย์ ที่พระราชมารดาทรงพระยศเป็น “ เจ้าฟ้า”
(2) เจ้าฟ้าชั้นโท คือ พระราชโอรส พระราชธิดาของพระมหากษัตริย์ ที่มีพระราชมารดาทรงพระยศเป็น “ พระราชนัดดา “ เช่น เป็นพระองค์เจ้า หรือหม่อมเจ้า
2. สกุลยศชั้นพระองค์เจ้า เป็นสกุลยศชั้นรองจาก “ เจ้าฟ้า”
(1) พระองค์เจ้าชั้นสูง คือพระราชบุตร พระราชธิดา ซึ่งเกิดด้วยพระสนม ตามกฎมณเทียรบาลเรียกว่า “พระเยาวราช” มีคำนำหน้าว่า “ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ...............” หรือถ้าได้รับพระราชทานชั้นเป็น “ กรมพระยา” ก็จะใช้คำว่า “ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ “ กรมพระยา..........” เช่น “ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ”
(2) พระองค์เจ้าชั้นรอง คือ พระราชนัดดาของพระมหากษัตริย์ มีพระบิดา พระมารดา เป็นชั้นเจ้าฟ้า “ เจ้าฟ้า “ หรือ พระองค์เจ้า” ใช้คำนำหน้าว่า “ พระเจ้าวรวงศ์เธอ............”
3. สกุลยศหม่อมเจ้า เป็นสกุลยศรองจาก “ พระองค์เจ้า “ คือ เป็นราชนัดดาของพระมหากษัตริย์ที่มารดามิได้เป็นพระองค์เจ้า หรือ เจ้าฟ้า หรีอพระบุตรา – บุตรี ของพระองค์เจ้า ใช้คำนำหน้าพระนามว่า” หม่อมเจ้า” หรือ ตัวย่อว่า ม.จ........” หมายเหตุ สกุลยศ ม.จ. นี้ที่ทรงคุณงามความดี อาจได้รับสถาปนาเป็นพระองค์เจ้า ได้ เช่น พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวัชรีวงศ์
4. ฐานันดรศักดิ์เจ้าทรงกรม คือ เจ้าที่พระเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าพระราชทานอิสริยยศฐานันดรศักดิ์ตามกฎมณเทียรบาลเป็น “ กรม” ซึ่งมีขั้นลดหลั่นลงดังต่อไปนี้
ก) กรมพระยา ตัวอย่าง สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระยาดำรงราชานุภาพ
ข) กรมพระ ตัวอย่าง สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอเจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์กรมพระนครสวรรค์วรพินิต
ค) กรมหลวง ตัวอย่าง สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอเจ้าฟ้าสุทธาทิพยรัตน์สุขุมขัตติยกัลยาวดีกรมหลวงศรีรัตนโกสินทร
ง) กรมขุน ตัวอย่าง พระเจ้าบรมวงศ์เธอพระองค์เจ้าศรีวิไลยลักษณ์สุนทรศักดิกัลยาวดีกรมขุนสุพรรณภาควดี
จ) กรมหมื่น ตัวอย่าง พระองค์เจ้าชายเพ็ญพัฒนพงศ์ กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม
หมายเหตุ เจ้านายที่เป็นลุง , เป็นอา, เป็นป้า ทั้งหญิงและชายมีศักดิ์เป็น “ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ.............”
5. สกุลยศหม่อมราชวงศ์ คือสกุลยศรองลงมาจากหม่อมเจ้า ( ม.จ. ) นับเป็นราชปนัดดาของพระมหากษัตริย์ คือ เป็น บุตร – ธิดา ของหม่อมเจ้า ใช้คำนำหน้าว่า หม่อมราชวงศื หรือ ม.ร.ว.......”
6. สกุลยศชั้นหม่อมหลวง คือ บุตร – ธิดา ของหม่อมราชวงศ์นับเป็นสกุลยศชั้นสุดท้ายในเครือพระประยูรญาติ ให้ใช้คำนำหน้าว่าหม่อมหลวง........” หรืออักษรย่อว่า “ ม.ล........”
หมายเหตุ บุตรของหม่อมหลวง เป็น นาย , นางสาว, อย่างชนชั้นสามัญ
[แก้ไข] อิสริยยศที่พระเจ้าแผ่นดินทรงสถาปนาเจ้านาย มีตามลำดับชั้นสูงลงไปต่ำดังนี้
ชั้น 1. ตำแหน่งพระเจ้า
ชั้น 2. ตำแหน่ง สมเด็จกรมพระยา
ชั้น 3. ตำแหน่ง กรมพระ
ชั้น 4. ตำแหน่ง กรมหลวง
ชั้น 5. ตำแหน่ง กรมขุน
ชั้น 6. ตำแหน่ง กรมหมื่น
ชั้น 7. ตำแหน่ง อิสริยยศชั้นพิเศษ
[แก้ไข] บรรดาศักดิ์ชั้นขุนนาง ที่พระเจ้าแผ่นดินทรงแต่งตั้งจากข้าราชการ
ตามลำดับ ชั้นสูง - ต่ำ มีดังนี้
ชั้น 1. สมเด็จเจ้าพระยา ตัวอย่าง เช่น สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก
ชั้น 2. เจ้าพระยา ตัวอย่าง เช่น เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี
ชั้น 3. พระยา ตัวอย่าง เช่น พระยาพหลพยุหเสนา
ชั้น 4. พระ ตัวอย่าง เช่น พระพินิจชนคดี
ชั้น 5. หลวง ตัวอย่าง เช่น หลวงวิจิตรวาทการ
ชั้น 6. ขุน ตัวอย่าง เช่น ขุนสอาดจิตตไพศาล
ชั้น 7. หมื่น ตัวอย่าง เช่น หมื่นหาญสงคราม
หมายเหตุ บรรดาศักดิ์ขุนนางได้มีการประกาศยกเลิกใช้ศักดินาในชั้นขุนนาง ในสมัย พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่7 และมีการเปลี่ยน ระบอบการปกครอง จากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์เป็น ระบอบประชาธิปไตย เมื่อ ปีพุทธศักราช 2475 ในรัชกาลที่ 7
[แก้ไข] ราชสกุล
เนื่องด้วยพระมหากษัตริย์ไทยในลำดับก่อนๆทรงมีพระราชโอรส และพระราชธิดา หลายพระองค์ ซึ่งตามกฎมณเทียรบาลแห่งราชวงศ์จักรี ได้ยึดถือตามหลักแห่งราชสกุล คือ
1.พระองค์ ผู้ที่ดำรงยศใน สมเด็จและ พระองค์เจ้า ให้ใช้ชื่อเรียกตามพระราชทินนามของพระองค์ โดยมิต้องสร้อยด้วยนามสกุลต่อท้าย
2.ผู้ที่ดำรงยศในหม่อมเจ้า หม่อมราชวงศ์ และหม่อมหลวง ให้ใช่เรียกชื่อยศและสกุล โดย มิต้อง สร้อยคำว่า ณ อยุธยาต่อท้าย เช่น หม่อมเจ้าชาตรีเฉลิม ยุคล หรือ หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช หรือ หม่อมหลวง เติบ ชุมสาย เป็นต้น ฯลฯ ส่วนในกรณีของพระชายาในพระองค์เจ้าหรือหม่อมเจ้า ให้ใช้สร้อยคำว่า ณ อยุธยา ต่อท้าย เช่นพระชายาในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธ์ยุคล คือ หม่อมไฉไล ยุคล ณ อยุธยา ส่วนในกรณีของผู้ที่มิได้ดำรงศ์ตำแหน่งในยศแห่งฐานันดรศักดิ์ใดๆในราชสกุลนั้นๆแล้ว ที่เป็นสามัญชนบ้างแล้ว ให้ใช้คำว่า ณ อยุธยาต่อท้ายราชสกุล (ในกรณีเป็นนาย เช่น นาย ณัฐ เทพหัสดิน ณ อยุธยา ) ส่วนในภรรยาของสามัญชนทั่วไปที่มาจากราชสกุลก็ให้ใช้คำว่า ณ อยุธยาสร้อยต่อท้ายด้วย
[แก้ไข] อ้างอิง
รวบรวมเนื้อหา โดย นาย ฑีพัดยศ สุดลาภา
หนังสือราชาศัพท์ รวบรวมโดย เกื้อกูล เสพย์ธรรม พิมพ์ที่ ห้างหุ้นส่วนจำกัด ทิพยวิสุทธิ์
นาย ฉลอง อัมไพวรรณ ผู้พิมพ์โฆษณา พ.ศ. 2542 คำปุ่น คุณมีชัย
พิมพ์ที่ โรงพิมพ์ทิพยวิสุทธิ์
ฉัตรเฉลิม หนังสือลูกๆของพ่อ กรุงเทพฯ : บางกอกบุ๊ค. ๒๕๔๖ ศักดิ์ชัยการพิมพ์